حاج ملا هادي السبزواري
91
شرح مثنوى
بر حق است . رسته از خوف و رجا : چه ، از براى منتهين قبض و بسط نيست ، چه جاى خوف و رجا . « أَلا إِنَّ أَوْلِياءَ الله لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلا هُمْ يَحْزَنُونَ » 10 : 62 ( 1 ) . بلى مادامى كه بقيه [ اى ] از وجود باقى است هيبت و اُنسى هست . و قبض و بسط در متوسّطين مىباشد . ( ( 1968 ) ) مىروم تا مجمع البحرين من * تا شوم مصحوب سلطان زمن ن 480 15 - ك 168 34 مىروم تا مجمع البحرين من : اشارتست به كريمهء * ( وَإِذْ قالَ مُوسى لِفَتاه لا أَبْرَحُ حَتَّى أَبْلُغَ مَجْمَعَ اَلْبَحْرَيْنِ أَوْ أَمْضِيَ حُقُباً « 18 : 60 ( 2 ) . يعنى گفت موسى به مصاحب خود كه ثابتم در سير تا برسم به مجمع البحرين يا سير مىكنم حقبى و سالهاى دراز . و مجمع البحرين در تأويل ، حضرت واحديّت است به اعتبار اجتماع بحر وجوب و بحر امكان يا حضرت جمع الوجود به اعتبار جمع الاسماء الالهية و الحقائق الكونيّة فيها . ( ( 1969 ) ) اَجْعَلُ الْخِضْرَ لَامْرى سَبَبا * ذاكَ اَوْ اَمْضى وَاَسْرى حُقُبا ن 480 16 - ك 168 34 اَجْعَلُ الْخِضر : يعنى قرار مىدهم من خضر ( ع ) را وسيلهء كار خود ، يا مىگذرم و سير مىكنم حقبى . و الحقب - به ضم و سكون ، و بضمتين - هشتاد سال يا بيشتر . ( ( 1971 ) ) مىروم يعنى نمىارزد بدان * عشق جانان كم مدان از عشق نان ن 480 18 - ك 168 35 نمىارزد بدان : يعنى لايق نيست به آن . ( ( 1973 ) ) آن دقوقى رحمة الله عليه * گفت سافَرْتُ مَدىً فى خافِقَيه ن 480 21 - ك 168 38 سافرت : يعنى سفر كردم مدتى در مشرق و مغرب . ( ( 1980 ) ) سير جان بىچون بود بىدور و دير * جسم ما از جان بياموزيد سير ن 481 6 - ك 169 1 سير جان بىچون بود : چه ، جان مجرّد است . بىدور و دير : لازم معنى مراد است ، يعنى بىمكان و بىزمان . چه ، دورى در مكان مستعمل است و ديرى در زمان . پس منازل و مقامات كه در سير استعمال مىشود تشبيه است به
--> ( 1 ) قرآن كريم سورهء يونس آيهء 62 . . ( 2 ) قرآن كريم سورهء كهف آيهء 60 . .